ضماير) شخصي(
ضمير كلمهاي است كه يا جانشين اسم است.ضماير شخصي فاعلي عبارت است از:
|
مفرد |
جمع |
|
من mi |
ما ni |
|
تو vi يا ci |
شما vi |
|
او (مذكر) li |
ايشان، آنها، آنانili |
|
او (مؤنث) ŝi | |
|
آن ĝi |
همانطور كه مشاهده ميشود، vi هم جمع است و هم مفرد. همچنين سوم شخص مفرد (او، آن) ميتواند مذكر باشد (li)، ميتواند مؤنث باشد (ŝi)، و يا ميتواند مربوط به اشياء و حيوانات گردد(ĝi). در هرصورت، حالت جمع همهي آنها با ili بيان ميشود (آنها، ايشان، آنان).
ضمير دوم شخص، در حالت صميمي و خودماني ci است، كه كاربرد آن در اسپرانتو بسيار كم است و تنها در ترجمهي اشعار ديگر زبانها به زبان اسپرانتو مورد استفاده قرار گرفته است.
―in-
براي ساختن اسامي مؤنث بهكار مي رود، و با هر اسم مذكر، اعم از انسان، گیاه يا حيوان بيايد، مؤنث يا مادهي آن را ميسازد، مانند:
|
مادرpatrino |
پدرpatro |
|
خواهرfratino |
برادرfrato |
kiu
1- ضمير پرسشي است كه براي اشخاص استفاده ميشود و معني آن: "چهكسي"، "كدام فرد"، "كه (كي)"، و "كدام نفر" است، مانند:
|
Kiu venis? |
چهكسي آمد؟ |
2- ضمير موصولي است كه براي اشخاص استفاده ميشود و بهمعني: "كه او"، آن (كسي) كه"، "كهآنشخص" و "كسيكه"، مانند:
|
Kiu dormas longe, vivas mal.longe. |
کسیکه طولانی میخوابد، عمر کوتاهی میکند. |
3- صفت پرسشي است كه براي اشخاص، اشياء، حيوانات، موضوعات و ايدهها مورد استفاده قرار ميگيرد و بهمعني: "كدام"، "كدام يك" و "چه"، مانند:
|
Kiu urbo estas bela? |
كدام شهر زيباست؟ |
4- صفت موصولي است كه براي اشخاص، اشياء، حيوانات و موضوعات و ايدهها ميتواند مورد استفاده قرار گيرد و بهمعني: "كه او–"، "كه آن –"، "آن – كه"، "كهكدام –" و "كه"، مانند:
|
Urbo, kiu estas en Azio, estas bela. |
شهريكه (آن) در آسياست، زيباست. |
Kia
1- صفت پرسشي است بهمعني:"چگونه"، "داراي كدام كيفيت" و "از كدام گونه"، مانند:
|
Kia li estas? Mal.juna, aŭ juna? |
او چگونه است؟ پير يا جوان؟ |
براي بيان تعجب و شگفتي نيز، ميتوان از اين همبسته استفاده كرد، مثل:
|
Kia bela urbo! |
چهشهر زيبايي! |
|
Kia forta li estas! |
عجب شخص قوي است او! |
2- صفت موصولي است، و بهمعني "كهآنگونه"، "(آن گونه) كه" و "كهچگونه" است، مانند:
|
Vi vidis, kia estas Azio. |
شما ميدانيد كه آَسيا چگونه است. |
بهعنوان جزءكلمه، مثل:
|
kia.maniere |
به چه (گونه) طريقي، به چهروشي |
sed
رابط پيوندزا است بهمعني: "اما"، "ولي"، "ليكن" و "بلكه"، مانند:
|
Mi invitis lin, sed li ne venis. |
من او را دعوت كردم، اما او نيامد. |
ĉirkaŭ
حرفاضافه بهمعناي:
1. در مورد مكان: "دراطرافِ"، "پيرامونِ"، "در حول و حوشِ"، " دُور و برِ"، "دورادورِ" مثال:
|
زمين به دور خورشيد ميگردد. |
La tero rond.iras ĉirkaŭ la suno. |
2. در مورد زمان: "حدودِ"، "در نزديكيِ"، مثال:
|
نزديكيهاي عصر، حدود عصر |
ĉirkaŭ la vespero |
3. در مورد كميتها: "حدودِ"، "تقريباً"، "كمابيش به مقدارِ"، "حدود رقمِ"، مثال:
|
پس از حدود دو هفته |
Post ĉirkaŭ du semajnoj |
بهعنوان جزءكلمه، مثال:
|
در اين اطراف، در اين حدود، در اين نزديكيها |
ĉi.ĉirkaŭe |
|
احاطه كردن، محاصره كردن، دوره كردن |
ĉirkaŭi |
ĉu
قيد حالت و بهمعني "آيا" است. براي ساختن جملات سؤالي، كه جوابشان بله يا نه است، كافي است که اين قيد را در آغاز جمله آورد، همانند:
|
Ĉu vi estas forta? |
آيا شما قوي هستيد؟ |
همانطور كه ميدانيم، در بعضي از موارد، سؤال تنها جنبهي ظاهري دارد، و جواب آنرا خود شخص سؤال كننده، همراه با طرح سؤال خود، تلويحاً بيان ميكند، در اين صورت، اگر جواب مورد نظر وي منفي باشد، در جملهي سؤالي نبايد كلمهي منفياي قرار داد، مانند:
|
Ĉu vere? |
واقعاً؟ (مسلم است كه اينطور نيست) |
و چنانچه جواب مورد نظر وي مثبت باشد، بايد كلمهاي منفي را نيز همراه جملهي سؤالي آورد، مثل:
|
Ĉu ne vere? |
آيا واقعاً اينطور نيست؟ آيا واقعاً نه؟ (مسلم است كه بله) | |
|
Ĉu ne? |
آيا نه؟ مگر اينطور نيست؟ (بله، البته كه همينطور است) | |
jes
قيد (صوت مانند) حالت است، كه بيانگر صحت داشتن كل جملهي سؤالي گفته شده است، بهمعني "بلي"، "آري"، "بله" و "چرا"، مثل:
|
Ĉu la ĉielo estas blua? Jes. |
آيا آسمان آبي است؟ بله. |
چنانچه بخواهيم به سؤالي منفي، جواب مثبت بدهيم، ميتوانيم از sed jes استفاده کنیم، مثل:
|
Ĉu vi ne manĝis? Sed jes |
آيا شما غذا نخوردهايد؟ اما (برخلاف تصور شما) آري (غذا خوردهام). (ولي چرا.) |
بهعنوان جزءكلمه، مثل:
|
jesa respondo |
جواب مثبت (بله آميز)، پاسخ آري | |
|
jese respondi |
بهطور مثبت جواب دادن، جواب مثبت دادن، بله گفتن | |
|
jesi |
بله گفتن | |
|
jes.igi |
تأييد كردن | |
|
kap.jesi |
با (اشاره) سر بله گفتن (قبول كردن) | |
ne
قيد حالت است و بهمعني "نه"، "خير"، "نه خير" و "غيرِ" است. (و نيز، همانطور كه در قسمت 2-4-الف ديديم براي منفي ساختن افعال یا جملات مورد استفاده قرار ميگيرد) مانند:
|
Ĉu vi konas min? – Ne, mi ne konas vin. |
آيا شما مرا ميشناسيد؟ – نه، من شما را نميشناسم. |
همانطور كه مشاهده ميشود، اين قيد نيز، هميشه قبل از كلمهاي ميآيد، كه ميخواهيم روي آن تأثير بگذارد. بهعنوان مثال، به تفاوت فاحش جملهها و عبارات زير توجه کنید:
|
ne tute |
نه کاملا (بلکه تا حدودی) |
|
tute ne |
(کاملا نه) اصلا نه (به هیچ عنوان) |
بهعنوان واژهبخش، مثل:
|
nea |
منفي |
|
nea respondo |
جواب منفي |
|
ne.bela |
نازيبا |
|
nei (= ne.igi) |
انكار كردن، نفي كردن |
به تفاوت چشمگير بين ne―- (زمانيكه بهعنوان پيشوند بهكار ميرود) وmal―- بايد توجه داشت، بهعنوان مثال:
|
ne.utila libro |
كتاب غيرمفيد (بدون فايده) |
|
mal.utila libro |
كتاب مضر (زيانمند) |
tre
قيد حالت است و بهمعني: "خيلي" و "در درجهاي بالا"، مثل:
|
tre multe |
خيلي زياد |
|
tre ofte |
خيلي از اوقات، اغلب اوقات |
|
tre tre mal.granda |
خيلي خيلي كوچك |
|
Mi tre dankas. |
(من) خيلي متشكرم. |
به تفاوت بين ne tre (نفي جزئي) و tre ne (نفي قطعي و مؤكد) توجه داشته باشيد. بهعنوان مثال:
|
ne tre agrabla nov.aĵo |
خبري نه خيلي خوشايند (نه چندان خوب) |
|
Ŝi tre ne deziris veni. |
او اصلاً(خيلي) نميخواست بيايد. |
بهعنوان جزءكلمه، مثل:
|
trea |
خيلي (صفت)، در حد نهايي، زياد |
|
trea peno |
زحمت زياد |
|
treo |
زيادي، تراكم، انبوهي |
